شرائطى نيز از ناحيه آنان ضرورى است كه مهمترين آنها ترتيب مقدمات براى استفاده از اين امكانات است . و به تعبير ديگر : پيروزى حق بر باطل نه تنها در جنبه‌هاى مكتبى و منطقى و هدفى ، بلكه در جنبه‌هاى اجرايى بر دو اساس قرار دارد « فاعليت فاعل » و « قابليت قابل » و اگر بر اثر عدم تحقق قابليتها در مرحله اجرا به پيروزى نرسد دليل بر عدم پيروزى آن نيست . چنان كه قرآن فى المثل مىگويد : ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ : « مرا بخوانيد تا دعاى شما را اجابت كنم » ( مؤمن - 60 ) اما مىدانيم اجابت دعا بى قيد و شرط نيست چنانچه شرائطش حاصل شود اجابتش قطعى است ، و در غير اين صورت نبايد انتظار اجابت داشت ، شرح اين معنى در ذيل آيه 186 سوره بقره ( جلد اول صفحه 639 ) آمده است . اين درست به آن مىماند كه طبيب حاذقى را بر بالين بيمارى حاضر كنيم ، مىگوئيم اسباب نجات تو فراهم شد ، و هر گاه دارو را براى او آماده كرديم مىگوئيم مشكل تو ديگر حل شده است ، در حالى كه همه اينها مقتضى است نه علت تامه ، بيمار بايد از دارو استفاده كند شرائط طبيب را به كار بندد ، و پرهيزهاى لازم را فراموش نكند ، تا شفا عينيت خارجى پيدا كند ( دقت كنيد ) . سپس براى اينكه روشن سازد كه آنچه مىگويد از سوى خداست ، و هر هدايتى از ناحيه اوست ، و در وحى الهى هرگز خطايى رخ نمىدهد ، مىافزايد : بگو : اگر من گمراه شوم از ناحيه خويشتن گمراه مىشوم ، و اگر هدايت يابم به وسيله آنچه پروردگارم به من وحى مىكند هدايت مىيابم ( * ( قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي ) * ) ( 1 ) .

--> ( 1 ) در اينكه چرا در جمله اول « على » آورده ( على نفسى ) و در جمله دوم « با » ( * ( فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي ) * ) بعضى از مفسران گفته‌اند هر يك از اين دو جمله محذوفى دارد كه به قرينه ديگرى حذف شده ، و در تقدير چنين بوده : ان ضللت فانما اضل نفسى و ان اهتديت فانما اهتدى لنفسى بما يوحى الى ربى ( دقت كنيد ) ( تفسير روح المعانى ذيل آيه مورد بحث ) .